Veel mensen zien kleigrond als een lastige bodem om in te tuinieren. In de winter blijft de grond lang nat en zwaar, terwijl hij in droge zomers juist hard kan worden en zelfs kan scheuren. Toch heeft kleigrond ook grote voordelen. De bodem is vaak rijk aan voedingsstoffen en houdt vocht beter vast dan zandgrond. Kies de juiste planten, dan kun je juist op kleigrond een prachtige, kleurrijke en biodiverse tuin creëren.
In dit artikel ontdek je 15 sterke inheemse planten voor kleigrond. Van soorten voor droge en zonnige kleigrond tot planten die juist goed groeien op vochtige of schaduwrijke plekken. Zo vind je eenvoudig de juiste plant voor jouw tuin.
Omslagafbeelding: wilde cichorei (de Natuur van hier)
Wat is kleigrond?
Kleigrond bestaat uit zeer fijne bodemdeeltjes die water en voedingsstoffen goed vasthouden. Daardoor is de bodem meestal vruchtbaar, maar kan hij ook compact aanvoelen. Vooral na flinke regenval blijft kleigrond langer nat dan bijvoorbeeld zandgrond. In droge periodes kan de grond juist hard worden en scheuren.
Niet alle kleigrond is hetzelfde. Sommige tuinen hebben een relatief droge, goed doorlatende kleibodem, terwijl andere vooral te maken hebben met zware of vochtige klei. Daarom is het belangrijk om planten te kiezen die passen bij de omstandigheden in jouw tuin.
Waarom kiezen voor inheemse planten op kleigrond?
Veel inheemse planten zijn van nature aangepast aan de Nederlandse kleigronden. Ze groeien er al eeuwenlang en zijn daardoor goed bestand tegen de wisselende omstandigheden die deze bodem met zich meebrengt. Bovendien zijn veel van deze soorten belangrijk voor wilde bijen, hommels, vlinders en andere insecten.
Door te kiezen voor inheemse planten profiteer je niet alleen van een sterke en onderhoudsarme tuin, maar help je ook de biodiversiteit. Veel soorten bieden nectar, stuifmeel of dienen als waardplant voor vlinders, waardoor jouw tuin een waardevolle leefomgeving wordt voor allerlei dieren.
Waar let je op bij kleigrond?
Hoewel kleigrond veel voedingsstoffen bevat, betekent dat niet dat iedere plant er goed groeit. Kijk daarom eerst goed naar de omstandigheden in jouw tuin. Ligt de tuin de hele dag in de zon en droogt de bodem in de zomer sterk uit? Of blijft de grond juist lang nat doordat regenwater slecht wegzakt?
Daarnaast is het verstandig om rekening te houden met de structuur van de bodem. Op zeer zware kleigrond kan het helpen om compost of bladaarde toe te voegen. Hierdoor wordt de bodem luchtiger en kunnen planten gemakkelijker wortelen. Zet bovendien altijd de juiste plant op de juiste plek; dat levert uiteindelijk de mooiste én sterkste beplanting op.
De beste inheemse planten voor kleigrond
Dan volgen nu onze 15 keuzes voor planten op kleigrond. De planten zijn verder onderverdeeld in planten voor droge/goed doorlatende kleigrond, planten voor normale voedselrijke kleigrond, planten voor schaduwrijke kleigrond en planten voor vochtige kleigrond.
Planten voor droge/goed doorlatende kleigrond
Allereerst vier soorten voor goed doorlatende kleigronden. Dit zijn gronden waar niet lange tijd water blijft staan, dus waar het water gemakkelijk wegzakt.
Wilde cichorei (Cichorium intybus)
Standplaats: zon
Bodem: droge, kalkrijke kleigrond
Hoogte: 50-150 centimeter
Bloei: lichtblauw | juli – oktober
Goed voor: wilde bijen en vlinders
Met zijn helderblauwe bloemen is wilde cichorei een echte blikvanger. Deze soort groeit van nature langs dijken en bermen op kalkrijke kleigrond en voelt zich daar uitstekend thuis. Op zonnige plekken zorgt wilde cichorei voor veel kleur én vormt hij een waardevolle voedselbron voor allerlei insecten.
Wij hebben hem in onze natuurtuin op het zuiden staan, waar de cichorei vol in de zon staat. Vanuit onze keuken kijken we in de zomer uit op een uitbundig bloeiende strook wilde cichorei. Dat blijft ieder jaar weer genieten.
Wilde cichorei is bij diverse gespecialiseerde winkels biologisch gekweekt verkrijgbaar, waaronder Sprinklr en Vivara.
Duizendblad (Achillea millefolium)
Standplaats: zon
Bodem: droge tot matig voedselrijke kleigrond
Hoogte: 30 – 70 centimeter
Bloei: wit | juni – oktober
Goed voor: wilde bijen, zweefvliegen en vlinders
Duizendblad is een sterke en veelzijdige plant die verrassend goed groeit op goed doorlatende kleigrond. De platte bloemschermen trekken een grote variatie aan bestuivende insecten aan. Bovendien is de soort zeer onderhoudsarm.
Dit is een van onze favoriete soorten in onze natuurtuin. Rondom huis hebben we veel duizendblad staan en verschijnt de plant ook steeds meer in het kruidenrijk grasland, waar het er in de zomer wit van ziet.
De natuurlijke variant van duizendblad heeft witte bloemschermen. Bij gespecialiseerde winkels zijn ook andere kleuren verkrijgbaar. Bij Sprinklr en Vivara zijn de planten biologisch gekweekt verkrijgbaar en niet behandeld met bestrijdingsmiddelen die schadelijk zijn voor insecten.
Gewone brunel (Prunella vulgaris)
Standplaats: zon – halfschaduw
Bodem: voedselrijke kleigrond
Hoogte: 10 – 40 centimeter
Bloei: blauw-paars | mei – oktober
Goed voor: bijen, hommels en vlinders
Gewone brunel – ook wel bijenkorfje genoemd – is een laagblijvende vaste plant die zich uitstekend leent voor natuurlijke borders of bloemrijke gazons. Deze handige bodembedekker groeit goed op voedselrijke kleigrond en bloeit langdurig, tot in het najaar.
Naast onze vijver hebben we een mengsel ingezaaid waarin onder andere gewone brunel zit. De bloemen worden druk bezocht door bijen en andere insecten. Samen met onder andere margriet, rode klaver en knoopkruid was dit de gehele zomer een bron van biodiversiteit.
Gewone brunel is biologisch gekweekt bij onder andere Sprinklr.
Knoopkruid (Centaurea jacea)
Standplaats: zon
Bodem: matig voedselrijke kleigrond
Hoogte: 40 – 100 centimeter
Bloei: paars | juni – september
Goed voor: bijen, hommels en vlinders
Knoopkruid is een van de meest waardevolle inheemse planten voor bestuivende insecten. Op zonnige kleigrond bloeit hij maandenlang en trekt hij enorme diversiteit aan wilde bijen, vlinders en andere insecten aan. In bloemrijke bermen en natuurlijke tuinen is deze soort eigenlijk onmisbaar.
In onze natuurtuin hebben we op een aantal plekken knoopkruid staan. Het is ieder seizoen weer genieten van de prachtige bloemen en het leven dat deze bloemen aantrekken. Want naast bijzondere vlinders en bijen komen er nog veel meer insecten op af, waaronder de zeldzame knoopkruidschildwants.
Knoopkruid is biologisch gekweekt verkrijgbaar bij diverse gespecialiseerde winkels, waaronder Sprinklr en Vivara.
Planten voor normale voedselrijke kleigrond
Hieronder vind je een aantal inheemse planten die uitstekend groeien op normale, voedselrijke kleigrond. Dit is het meest voorkomende type kleigrond in Nederland: vruchtbaar, vochthoudend en rijk aan voedingsstoffen. Veel kleurrijke vaste planten voelen zich hier uitstekend thuis.
Beemdooievaarsbek (Geranium pratense)
Standplaats: zon tot halfschaduw
Bodem: voedselrijke kleigrond
Hoogte: 50-90 centimeter
Bloei: blauwpaars | juni – augustus
Goed voor: bijen, hommels en vlinders
Beemdooievaarsbek is een kleurrijke vaste plant die uitstekend groeit op voedselrijke kleigronden. De grote blauwpaarse bloemen zorgen maandenlang voor kleur en trekken veel bestuivende insecten aan. Deze soort past perfect in een natuurlijke border of in een bloemrijk grasland. Het is de waardplant van het bruine blauwtje.
Beemdooievaarsbek is biologisch gekweekt verkrijgbaar bij diverse speciaalzaken, waaronder Sprinklr.
Gewone smeerwortel (Symphytum officinale)
Standplaats: zon – halfschaduw
Bodem: voedselrijke, vochtige grond
Hoogte: 60-100 centimeter
Bloei: paars, roze of wit | april – augustus
Goed voor: hommels en bijen
Gewone smeerwortel is een krachtige inheemse plant die uitstekend groeit op zware kleigrond. Dankzij de diepe wortels haalt hij voedingsstoffen uit diepere bodemlagen en blijft hij ook tijdens drogere perioden vitaal.
De rijkbloeiende bloemen behoren tot de favoriete nectarbronnen van veel hommels. Sommige soorten maken gaatjes in de bloemen om bij de nectar te komen. In onze natuurtuin hebben we op meerdere plekken gewone smeerwortel staan, die voor veel bloei zorgt gedurende het seizoen. De planten groeien uit tot grote pollen die vooral met meerdere bij elkaar prachtig staan.
Gewone smeerwortel is verkrijgbaar bij diverse speciaalwinkels, waaronder Sprinklr. Deze zijn biologisch gekweekt en daardoor niet schadelijk voor insecten zoals hommels en bijen.
Koninginnekruid (Eupatorium cannabinum)
Standplaats: zon – halfschaduw
Bodem: vochtige, voedselrijke kleigrond
Hoogte: 90 – 150 centimeter
Bloei: roze | juli – september
Goed voor: vlinders, bijen, hommels en zweefvliegen
Koninginnekruid behoort tot de beste nectarplanten van Nederland. Vooral op vochtige kleigronden groeit hij uit tot een indrukwekkende plant die in de nazomer letterlijk zoemt van het insectenleven. De grote roze bloemschermen zijn favoriet bij dagvlinders zoals atalanta, distelvlinder en koninginnenpage.
Deze prachtige vaste plant is goed toepasbaar langs een vijver of op een natte plek in de tuin. Koninginnekruid is biologisch gekweekt verkrijgbaar bij diverse speciaalzaken zoals Sprinklr en Vivara. Met deze plant haal je gegarandeerd leven naar je tuin!
Dagkoekoeksbloem (Silene dioica)
Standplaats: zon – halfschaduw
Bodem: voedselrijke kleigrond
Hoogte: 40 – 90 centimeter
Bloei: roze | april – september
Goed voor: wilde bijen, hommels en dagvlinders
Dagkoekoeksbloem is een vrolijke voorjaars- en zomerbloeier die goed groeit op vochtvasthoudende kleigrond. De felroze bloemen zorgen maandenlang voor kleur en worden druk bezocht door allerlei bestuivers. In onze natuurtuin gedijt dagkoekoeksbloem op de vochtige stukken in het hooiland. Prachtig om tussen dit roze veld van bloemen te lopen.
Dagkoekoeksbloem is biologisch gekweekt verkrijgbaar bij diverse winkels, waaronder Sprinklr en Vivara.
Planten voor schaduwrijke kleigrond
Ook op schaduwrijke plekken met kleigrond zijn verrassend veel mooie inheemse planten mogelijk. Kleigrond houdt van nature veel vocht vast, waardoor deze standplaatsen vaak koel en vochtig blijven. Soorten die van bosranden en loofbossen afkomstig zijn, voelen zich hier uitstekend thuis en zorgen ook in de schaduw voor een natuurlijke en levendige tuin.
Kruipend zenegroen (Ajuga reptans)
Standplaats: halfschaduw – schaduw
Bodem: voedselrijke kleigrond
Hoogte: 10 -25 centimeter
Bloei: blauwpaars | april – juni
Goed voor: wilde bijen, hommels en vlinders
Kruipend zenegroen is een uitstekende bodembedekker voor kleigrond. Dankzij de uitlopers vormt deze plant snel een dicht tapijt, waardoor onkruid minder kans krijgt. Vooral op vochtige, voedselrijke kleigrond in de halfschaduw of schaduw voelt deze soort zich uitstekend thuis. In het voorjaar verschijnen opvallende blauwpaarse bloemaren die veel bijen en hommels aantrekken.
Kruipend zenegroen doet het uitstekend in de schaduw. We hebben deze bij ons huis gebruikt aan de noordzijde, waar vrijwel geen zon komt. Hier heeft deze inheemse bodembedekker in een mum van tijd de kale grond bedekt en bloeit deze ook nog volop. Een uitstekende keuze dus voor schaduwrijke kleigrond. Bij Sprinklr en Vivara is kruipend zenegroen, biologisch gekweekt, verkrijgbaar.
Gevlekt longkruid (Pulmonaria officinalis)
Standplaats: halfschaduw – schaduw
Bodem: vochtige, humusrijke kleigrond
Hoogte: 20 – 30 centimeter
Bloei: roze, paars en blauw | maart – mei
Goed voor: hommels, wilde bijen en vroege bestuivers
Gevlekt longkruid is een van de eerstbloeiende planten van het voorjaar en daarom bijzonder waardevol voor insecten die vroeg actief zijn. Het is dus een uitstekende bijenplant. De plant groeit het beste op vochtige, voedselrijke kleigrond onder inheemse bomen of struiken. Dankzij de gevlekte bladeren blijft hij ook na de bloei een fraaie verschijning.
Deze kleurrijke inheemse plant is biologisch verkrijgbaar bij diverse speciaalzaken, waaronder Sprinklr.
Donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum)
Standplaats: halfschaduw – schaduw
Bodem: voedselrijke kleigrond
Hoogte: 50 – 80 centimeter
Bloei: donkerpaars | mei – september
Goed voor: bijen, hommels en zweefvliegen
Donkere ooievaarsbek is een sterke vaste plant die goed bestand is tegen zware kleigrond. Hij groeit gemakkelijk uit tot een volle plant en bloeit langdurig met karakteristieke donkerpaarse bloemen. Vooral in natuurlijke borders en in bosranden komt deze soort mooi tot zijn recht. Bij ons staat de plant aan de noordzijde van het huis, waar deze vrijwel de hele dag schaduw krijgt. De planten doen het op deze plek ontzettend goed en bloeien rijkelijk. Donkere ooievaarsbek is biologisch gekweekt verkrijgbaar bij diverse speciaalzaken, waaronder Sprinklr.
Planten voor vochtige kleigrond
Tot slot een aantal inheemse planten die juist houden van een vochtige of zelfs natte kleigrond. Deze soorten zijn ideaal langs een vijver, sloot of op plekken waar na een regenbui langer water blijft staan. Bovendien behoren veel van deze planten tot de meest waardevolle nectarplanten voor bijen en vlinders.
Grote kattenstaart (Lythrum salicaria)
Standplaats: zon
Bodem: vochtige tot natte kleigrond
Hoogte: 80 – 125 centimeter
Bloei: paarsroze | juni – september
Goed voor: bijen, hommels en zweefvliegen
Grote kattenstaart is een opvallende plant voor vochtige kleigrond. De lange paarse bloempluimen zorgen de hele zomer voor kleur en vormen een belangrijke nectarbron voor talloze insecten. Langs vijvers en sloten komt deze soort uitstekend tot zijn recht. De plant staat het liefst op een natte plek, zelfs tijdelijke overstromingen vormen geen probleem voor deze inheemse vaste plant!
De prachtige paarsroze bloemaren van grote kattenstaart zijn een belangrijke nectarbron voor bijen, hommels en zweefvliegen. Het is tevens de waardplant van het boomblauwtje. Grote kattenstaart is -biologisch gekweekt- verkrijgbaar bij diverse speciaalzaken, waaronder Sprinklr en Vivara.
Moerasandoorn (Stachys palustris)
Standplaats: zon – halfschaduw
Bodem: vochtige kleigrond
Hoogte: 60 – 100 centimeter
Bloei: paarsroze | juni – augustus
Goed voor: hommels, wilde bijen en vlinders
Moerasandoorn groeit van nature langs sloten, moerassen en natte graslanden. Op vochtige kleigrond ontwikkelt hij zich tot een sterke plant met opvallende bloeiaren. De bloemen worden druk bezocht door verschillende soorten hommels en wilde bijen. Als de plant op de juiste plek staat, dan kan deze prachtige tapijten vormen. De lange bloei zorgt ervoor dat insecten lang profijt ervan hebben.
Gele lis (Iris pseudacorus)
Standplaats: zon – halfschaduw
Bodem: natte kleigrond
Hoogte: 80 – 120 centimeter
Bloei: geel | mei – juli
Goed voor: bijen
Gele lis is een karakteristieke oeverplant die uitstekend groeit op natte kleigrond. De grote gele bloemen vallen al van grote afstand op en geven vijvers en natte borders een natuurlijke uitstraling. Daarnaast biedt het dichte blad beschutting aan allerlei dieren. Ga je een natuurlijke vijver of een waterpartij maken, dan mag gele lis eigenlijk niet ontbreken. Naast dat de gele bloemen de vijver kleur geven, is het ook nog een ontzettend nuttige plant doordat deze allerlei stoffen uit het water filtert. Wij hebben deze dan zelf ook veelvuldig gebruikt bij de aanleg van onze natuurlijke zwemvijver met helofytenfilter.
Nog op zoek naar meer inspiratie voor inheemse planten die je kunt gebruiken op natte grond? Bekijk dan eens onze blog die we hierover schreven, waarin we 15 soorten voor vochtige en natte grond uitlichten.
Welke planten passen bij jouw kleigrond?
Welke inheemse planten het beste bij jouw kleigrond passen is vooral afhankelijk van de hoeveelheid zon en hoe vochtig de kleigrond is. Heb je een zonnige plek waar de kleigrond in de zomer behoorlijk kan uitdrogen? Dan zijn soorten zoals wilde cichorei, duizendblad en knoopkruid goede keuzes. Op normale, voedselrijke kleigrond kun je onder andere kiezen voor beemdooievaarsbek, gewone smeerwortel en dagkoekoeksbloem.
Heb je juist een schaduwrijke tuin? Dan zijn kruipend zenegroen, gevlekt longkruid en donkere ooievaarsbek geschikte planten. Voor de natste delen van de tuin, bijvoorbeeld langs een vijver of op een plek waar regenwater blijft staan, kun je kiezen voor soorten zoals grote kattenstaart, moerasandoorn en gele lis.
Kijk dus niet alleen naar het bodemtype, maar vooral naar de omstandigheden op de specifieke plek. Zelfs binnen één tuin kan kleigrond op de ene plek droog en zonnig zijn, terwijl hij enkele meters verderop vochtig en schaduwrijk is.
Veelgemaakte fouten
Een veelgemaakte fout is om kleigrond als één bodemtype te behandelen. Zware, natte kleigrond vraagt om heel andere planten dan een zonnige kleibodem die in de zomer sterk uitdroogt. Kijk daarom altijd eerst naar de vochtigheid en hoeveelheid zon voordat je planten kiest.
Ook wordt zware kleigrond soms rigoureus omgespit of probeert men de bodem in één keer te veranderen door grote hoeveelheden zand toe te voegen. Meestal is dat helemaal niet nodig. Door organisch materiaal, zoals compost of bladaarde, toe te voegen kun je de bodemstructuur geleidelijk verbeteren. Uiteindelijk blijft de belangrijkste regel simpel: pas je planten aan de bodem aan, in plaats van voortdurend te proberen de bodem aan je planten aan te passen.
Onze ervaring
Toen we startten met onze natuurtuin, was er eigenlijk alleen maar gras. De volledige tuin bestond uit echte kleigrond, met vochtigere en drogere plekken. Door gericht te kijken naar de omstandigheden van verschillende plekken en door inheemse planten te gebruiken, hebben we een tuin met veel verschillende soorten gecreëerd die barstte van het leven.
Een van onze favoriete combinaties ontstond rondom de natuurlijke vijver. Hier groeiden onder andere gewone brunel, knoopkruid en margriet bij elkaar, terwijl op de vochtigere delen dagkoekoeksbloem en gewone smeerwortel het uitstekend deden. Aan de schaduwrijke noordzijde van het huis groeiden juist kruipend zenegroen en donkere ooievaarsbek.
Wat ons vooral is bijgebleven, is hoeveel verschil de juiste plant op de juiste plek maakt. Een soort die op de ene plek nauwelijks groeit, kan enkele meters verderop ineens uitbundig bloeien. Kijk daarom goed naar je tuin, experimenteer met verschillende soorten en geef planten vooral de tijd om hun plek te vinden.
Mooie combinaties
Je hoeft de planten uit deze lijst natuurlijk niet afzonderlijk te gebruiken. Juist door verschillende soorten te combineren ontstaat een natuurlijke beplanting met verschillende hoogtes, kleuren en bloeiperioden.
Voor een zonnige en relatief droge kleigrond is bijvoorbeeld de combinatie van wilde cichorei, knoopkruid, duizendblad en gewone brunel erg mooi. De blauwe, paarse en witte bloemen zorgen samen voor een lange bloeiperiode en trekken veel verschillende insecten aan.
Op normale tot iets vochtige kleigrond kun je beemdooievaarsbek, dagkoekoeksbloem, gewone smeerwortel en koninginnekruid combineren. Hiermee ontstaat een wat hogere weelderige beplanting die vooral in de zomer veel kleur geeft.
Voor een schaduwrijke plek vormen gevlekt longkruid, kruipend zenegroen en donkere ooievaarsbek een combinatie. Longkruid en zenegroen zorgen vroeg in het voorjaar voor nectar, waarna donkere ooievaarsbek de bloei verder overneemt.
Heb je een vochtige plek of vijverrand, combineer dan bijvoorbeeld gele lis, grote kattenstaart en moerasandoorn. Zo ontstaat een natuurlijke oeverbeplanting die niet alleen mooi is, maar ook veel waarde heeft voor insecten en andere dieren.
Afsluiting
Kleigrond hoeft helemaal geen lastige tuinbodem te zijn. Integendeel: doordat klei veel vocht en voedingsstoffen vasthoudt, kun je er een prachtige en soortenrijke tuin op ontwikkelen. Het belangrijkste is dat je planten kiest die passen bij de hoeveelheid zon en vocht op de plek waar je ze wilt aanplanten.
Met soorten als wilde cichorei, knoopkruid, gewone smeerwortel, kruipend zenegroen en grote kattenstaart kun je bovendien veel meer doen dan alleen een mooie border maken. Je zorgt tegelijkertijd voor nectar, stuifmeel, beschutting en leefgebied voor allerlei dieren.
Wil je meer inspiratie? Kijk dan eens bij een van onderstaande blogs.
- De beste inheemse planten voor natte grond
- Droge grond? 14 soorten die wel groeien
- 15 sterke inheemse bodembedekkers
- De beste inheemse struiken voor een diervriendelijke tuin
- De beste inheemse vaste planten
Wil je jouw tuin stap voor stap veranderen in een plek vol vogels, vlinders, bijen en andere dieren? In ons e-book Meer natuur in je tuin laten we zien hoe je met vijf belangrijke pijlers en een praktisch 4-wekenplan zelf aan de slag kunt.
Niets meer missen? Volg ons op onze socials!
