Een strak groen gazon ziet er misschien netjes uit, maar voor de biodiversiteit valt er meestal weinig te halen. Door een deel van het gras minder vaak te maaien en ruimte te geven aan inheemse bloemen en kruiden, kan er iets veel interessanters ontstaan: een bloemrijk gazon waarin bijen, vlinders, zweefvliegen, kevers en andere dieren voedsel en beschutting vinden.
Het mooie is dat je daarvoor niet altijd je hele gazon hoeft om te spitten. Heb je al een grasveld? Dan kun je dat stap voor stap bloemrijker maken. Wil je sneller resultaat of bestaat je gazon vrijwel volledig uit dicht, voedselrijk gras? Dan kun je er ook voor kiezen om een deel opnieuw in te zaaien.
In dit artikel lees je hoe je een bloemrijk gazon aanlegt, welke planten erin passen en hoe je het daarna beheert. Want juist dat beheer bepaalt uiteindelijk of je over een paar jaar vooral gras ziet, of een steeds gevarieerder stukje natuur.
Omslagfoto: Groot streepzaad (de Natuur van hier)
Wat is een bloemrijk gazon?
Een bloemrijk gazon bestaat niet alleen uit gras, maar ook uit verschillende kruiden en bloemen. Denk bijvoorbeeld aan gewone brunel, madeliefje, duizendblad, gewone margriet, rode klaver en gewone rolklaver.
In tegenstelling tot een traditioneel gazon wordt een bloemrijk gazon niet iedere week kort gemaaid. Planten krijgen daardoor de kans om te groeien en te bloeien. Dat maakt het gazon niet alleen kleurrijker, maar ook veel interessanter voor insecten.
Hoe een bloemrijk gazon eruitziet, kan enorm verschillen. Op een droge, voedselarme zandgrond groeien andere soorten dan op vochtige kleigrond. Ook de hoeveelheid zon, het maaibeheer en de voedselrijkdom van de bodem bepalen welke planten uiteindelijk de overhand krijgen.
Juist die variatie maakt een bloemrijk gazon interessant: je probeert niet overal hetzelfde eindbeeld te creëren, maar geeft planten die bij jouw tuin passen de ruimte. Wil je ontdekken welke inheemse planten er allemaal zijn en welke eigenschappen ze hebben? Dan raden we aan om onze gids over inheemse beplanting te lezen.
Bloemrijk gazon of bloemenweide?
De termen bloemrijk gazon en bloemenweide worden vaak door elkaar gebruikt. Toch is er in een tuin wel een praktisch verschil.
Een bloemrijk gazon blijft relatief laag en kan meestal vaker worden gemaaid. Je kunt er eventueel paden doorheen maaien en sommige delen kunnen nog steeds worden gebruikt om te lopen of zitten. Laagblijvende soorten zoals madelief, hondsdraf en paardenbloem krijgen er een belangrijke plek.
Een bloemenweide of bloemrijk grasland mag doorgaans hoger worden. Grassen en kruiden kunnen er volledig uitgroeien en bloeien, waardoor gedurende het seizoen een veel hogere vegetatie ontstaat.
Je hoeft overigens niet per se te kiezen. Zelf vinden wij juist de combinatie mooi: kort gemaaide paden, lagere bloemrijke delen en stukken waar de vegetatie hoger mag worden. Zo ontstaat verschil in structuur en vinden meer dieren een geschikte plek. Met behulp van sinusbeheer kun je dit creëren, maar daarover later meer.
Waarom kiezen voor een bloemrijk gazon?
Een traditioneel gazon bestaat vaak uit slechts enkele grassoorten en wordt regelmatig gemaaid. Daardoor komen planten nauwelijks tot bloei. Voor veel insecten is er dan weinig voedsel te vinden.
In een bloemrijk gazon krijgen kruiden wél de kans om te bloeien. Daarmee ontstaat gedurende een groot deel van het jaar een bron van nectar en stuifmeel voor onder andere wilde bijen, hommels, zweefvliegen en vlinders.
Sommige planten hebben nog meer functies. Vlinders gebruiken bepaalde soorten als waardplant voor hun rupsen, vogels zoeken tussen de vegetatie naar zaden en insecten en allerlei kleine dieren vinden tussen hoger gras beschutting.
Daarnaast heeft een bloemrijk gazon nog een heel praktisch voordeel: je hoeft minder vaak te maaien.
Dat betekent overigens niet dat je helemaal niets meer hoeft te doen. Goed maaibeheer is juist ontzettend belangrijk om het gazon op langere termijn bloemrijk te houden. Daar komen we verderop uitgebreid op terug.
Bloemrijk gazon aanleggen
Hoe je een bloemrijk gazon het beste aanlegt, hangt vooral af van de uitgangssituatie. Heb je al een gazon waarin verschillende kruiden groeien? Dan is het vaak zonde om alles te verwijderen.
Bestaat je gazon uit een zeer dichte grasmat waarin vrijwel niets anders groeit? Dan kan het juist zinvol zijn om delen open te maken of opnieuw in te zaaien.
Kies de juiste plek
De meeste bloemrijke gazons ontwikkelen zich het beste op een zonnige plek. Veel bloeiende kruiden hebben namelijk behoorlijk wat zon nodig.
Dat betekent niet dat iedere zonnige plek hetzelfde is. Een droge zandgrond vraagt om heel andere planten dan een vochtige kleibodem. Kijk daarom altijd naar drie factoren:
- hoeveel zon de plek krijgt;
- hoe droog of vochtig de bodem is;
- hoe voedselrijk de grond is.
Heb je een erg droge tuin? Bekijk dan ook onze inheemse planten voor droge grond. Voor zware grond hebben we een aparte gids met inheemse planten voor kleigrond en voor plekken die lang vochtig blijven vind je inspiratie bij onze inheemse planten voor natte grond. Heb je een tuin met veel zonuren op een dag? Kijk dan eens in onze gids met inheemse planten voor volle zon.
Een voedselarme bodem is vaak juist gunstig
Een veelgemaakte fout is om de bodem voor het inzaaien eerst flink te verbeteren met compost of mest. Voor een bloemrijk gazon werkt dat vaak averechts.
Op voedselrijke grond groeien grassen namelijk ontzettend hard. Ze kunnen vervolgens de minder concurrentiekrachtige kruiden verdringen.
Een relatief voedselarme bodem biedt veel bloemen en kruiden juist betere kansen.
Bemest een bloemrijk gazon daarom in principe niet. Is je bestaande gazon jarenlang bemest? Dan kan het tijd kosten om de voedselrijkdom terug te brengen. Door consequent te maaien en het maaisel af te voeren, verwijder je steeds kleine hoeveelheden voedingsstoffen uit het systeem.
Dit noemen we verschralen.
Verwacht daarbij geen wonderen binnen enkele maanden. Op een voedselrijke bodem kan het meerdere jaren duren voordat je duidelijk verschil begint te zien.
Methode 1: een bestaand gazon bloemrijker maken
Heb je al een gazon? Dan hoef je niet automatisch met een frees of schop aan de slag.
Kijk eerst eens wat er gebeurt wanneer je het gras minder vaak maait. Planten die jarenlang nauwelijks de kans kregen om te bloeien, kunnen ineens zichtbaar worden.
Denk aan madeliefjes, paardenbloemen, klavers, brunel, duizendblad en verschillende andere kruiden.
Stop tegelijkertijd met bemesten en voer het maaisel na iedere maaibeurt af.
Maak ruimte voor bloemen
In een zeer dichte grasmat kunnen nieuwe planten moeilijk kiemen. Je kunt daarom plaatselijk kleine stukken gras verwijderen of de bodem openkrabben.
Op die kale plekken kun je vervolgens een geschikt inheems bloemenmengsel zaaien. Ook kun je werken met jonge planten of plugplanten. Daarmee kun je heel gericht soorten toevoegen die bij jouw bodem passen.
Probeer niet meteen het hele gazon te veranderen. Een aantal bloemrijke plekken kan zich in de daaropvolgende jaren verder uitbreiden.
Dat kost meer tijd dan een compleet nieuw ingezaaide bloemenweide, maar het resultaat sluit vaak veel beter aan op de omstandigheden in jouw tuin. Soorten die zich er thuis voelen zullen zich uitbreiden, soorten die zich er minder thuis voelen zullen op termijn verdwijnen.
Methode 2: een bloemrijk gazon opnieuw inzaaien
Wil je een nieuw bloemrijk gazon aanleggen of bestaat de huidige grasmat vrijwel uitsluitend uit snelgroeiende grassen? Dan kun je ervoor kiezen om opnieuw te beginnen.
Stap 1: Verwijder de bestaande vegetatie
Verwijder de bestaande grasmat of maak de bodem op een andere manier voldoende open, zodat het zaad daadwerkelijk in contact komt met kale grond. Bij grotere oppervlakken kan een tuinmachine het werk aanzienlijk makkelijker maken.
Gebruik hiervoor geen bestrijdingsmiddelen, omdat je hiermee de bodem vergiftigt waarop je bloemenmengsel moet komen.
Stap 2: Maak een zaaibed
Maak de bovenste laag van de bodem los en verwijder grote wortels en ongewenste planten.
Je hoeft de bodem vervolgens niet te verrijken met compost of mest. Zoals we hierboven al beschreven, is een voedselrijke bodem voor veel bloemrijke vegetaties juist ongunstig.
Maak de bovenkant redelijk vlak en fijn, zodat de zaden contact kunnen maken met de bodem.
Stap 3: Kies een passend mengsel
Dit is belangrijker dan het misschien lijkt.
Koop niet zomaar een zak met “bijenbloemen” of “wildflower mix”. Zulke mengsels kunnen bestaan uit soorten die van nature helemaal niet in Nederland voorkomen en soms zijn ze vooral samengesteld om in het eerste jaar zo spectaculair mogelijk te bloeien.
Wil je echt iets betekenen voor de lokale biodiversiteit? Kies dan bij voorkeur voor een mengsel met inheemse soorten dat past bij jouw bodem en standplaats.
Kijk dus niet alleen naar het plaatje op de verpakking, maar vooral naar de soorten die erin zitten.
Wij kiezen daarnaast het liefst voor biologisch geteelde planten en zaden die niet behandeld zijn met bestrijdingsmiddelen die schadelijk zijn voor insecten.
Stap 4: Zaai niet te dicht
Volg bij het zaaien de hoeveelheid die door de leverancier wordt geadviseerd. Meer zaad gebruiken betekent niet automatisch een mooier resultaat.
Bij fijne bloemenzaden kan het helpen om het zaad met droog zand te mengen. Zo kun je beter zien waar je al gezaaid hebt en het mengsel gelijkmatiger verdelen.
Hark de zaden niet diep onder de grond. Veel soorten kiemen het beste wanneer ze oppervlakkig liggen. Druk of rol de grond na het zaaien licht aan, zodat de zaden goed contact maken met de bodem.
Stap 5: Geef het tijd
Dit is misschien wel de belangrijkste stap.
Een natuurlijk bloemrijk gazon is geen kant-en-klaar tuinproduct. Sommige soorten kiemen snel, andere hebben veel langer nodig. Bovendien verandert de samenstelling gedurende de jaren.
Het eerste jaar kan daardoor heel anders zijn dan het derde of vijfde jaar.
Zie het bloemrijke gazon daarom niet als iets wat na één seizoen ‘af’ moet zijn. Juist de ontwikkeling ervan is interessant.
Wanneer kun je een bloemrijk gazon zaaien?
Voor veel inheemse mengsels zijn voorjaar en nazomer/najaar geschikte zaaiperioden. Welke periode het beste is, hangt mede af van de soorten in het mengsel en de omstandigheden in je tuin.
Het najaar heeft voor verschillende inheemse planten voordelen. Sommige zaden hebben namelijk een koudeperiode nodig voordat ze goed kunnen kiemen.
Volg daarom altijd de zaai-instructies van het mengsel dat je gebruikt.
Zaai je tijdens een droge periode? Houd er dan rekening mee dat kiemende planten kwetsbaar zijn. De bovenlaag mag tijdens de eerste ontwikkeling niet langdurig volledig uitdrogen.
Met de huidige droge voorjaren die we in Nederland kennen wordt het steeds interessanter om in het najaar te zaaien. De bodem is dan nog voldoende warm en vochtig waardoor zaden goed kiemen en dit kan bovendien de concurrentie van sommige ongewenste kruiden verminderen. Let er wel op dat je dan uitsluitend zaden gebruikt die goed tegen vorst kunnen, anders raak je veel soorten al kwijt voordat het groeiseizoen überhaupt begonnen is.
Welke planten passen in een bloemrijk gazon?
Er bestaat niet één lijst met planten die in ieder bloemrijk gazon thuishoren. De beste soorten zijn de planten die passen bij jouw bodem, vochtigheid en hoeveelheid zon.
Toch zijn er verschillende inheemse soorten die je regelmatig in bloemrijke graslanden en gazons tegenkomt.
Denk bijvoorbeeld aan:
- Gewone brunel – laagblijvend en geliefd bij verschillende insecten;
- Duizendblad – een sterke soort die op veel zonnige plekken groeit;
- Gewone margriet – karakteristieke bloem van bloemrijke graslanden;
- Gewone rolklaver – belangrijk voor verschillende insecten en bovendien waardplant voor vlinders;
- Knoopkruid – een fantastische nectarplant;
- Rode klaver – vooral interessant voor hommels en andere insecten met een langere tong;
- Madeliefje – uitstekend geschikt voor de lagere, vaker gemaaide delen;
- Smalle weegbree – misschien minder spectaculair, maar ecologisch zeker interessant;
- Paardenbloem – een waardevolle vroege voedselbron voor insecten.
Welke soorten uiteindelijk goed aanslaan, vertelt je tegelijkertijd iets over de omstandigheden in je tuin.
Heb je bijvoorbeeld een zonnige, droge plek? Dan vind je veel meer geschikte soorten in onze gids met inheemse planten voor droge grond. Voor een vochtige plek kun je juist kijken naar onze selectie inheemse planten voor natte grond.
En wil je vooral veel vlinders aantrekken? Bekijk dan ook onze gids met inheemse planten voor vlinders. Ben je echt nog zoekende en heb je nog niet zo goed in beeld welke inheemse planten bij je passen? Download dan onze gratis plantenkeuzehulp en ontvang 5 inheemse planten die passen bij jouw tuin.
Bloemrijk gazon maaien en onderhouden
Een bloemrijk gazon minder vaak maaien betekent niet dat maaien onbelangrijk wordt. Het tegenovergestelde is eigenlijk waar.
Goed maaibeheer bepaalt voor een belangrijk deel welke planten zich kunnen handhaven.
Hoe vaak je moet maaien, hangt af van de bodem en de vegetatie. Een voedselrijk gazon waarin grassen hard groeien vraagt vaak om ander beheer dan een voedselarm en al soortenrijk grasland.
Voer het maaisel af
Laat gemaaid gras niet structureel liggen.
Wanneer het maaisel verteert, komen de voedingsstoffen namelijk opnieuw in de bodem terecht. Terwijl je bij een bloemrijk gazon juist vaak probeert de bodem langzaam te verschralen.
Laat het maaisel eventueel kort liggen zodat zaden eruit kunnen vallen en kleine dieren de kans krijgen eruit te kruipen. Daarna voer je het af.
Door dit jarenlang consequent te doen, worden voedingsstoffen aan de bodem onttrokken en kunnen kruiden steeds meer kansen krijgen.
Maai gefaseerd
Probeer niet iedere keer het hele bloemrijke gedeelte in één keer kort te maaien.
Laat bijvoorbeeld een deel van de vegetatie staan en maai dat tijdens een volgende maaibeurt. Zo blijven er altijd bloemen, hogere vegetatie en schuilplaatsen beschikbaar.
Dat is belangrijk voor insecten die tussen de planten leven, maar ook voor dieren die stengels gebruiken om te overwinteren. Het beste kun je bij iedere maaibeurt andere delen laten staan. Hierdoor ontstaat er een gevarieerde vegetatie van verschillende leeftijden en hoogtes, waardoor er altijd ruimte is voor insecten en andere dieren.
Maai paden door het gras
Wil je dat het geheel er verzorgd uitziet én gemakkelijk toegankelijk blijft? Maai dan paden door het hogere gras.
Dat heeft verrassend veel effect op hoe een bloemrijk grasveld wordt ervaren. Een stuk hoog gras kan voor sommige mensen rommelig ogen; met een strak gemaaid pad erdoorheen ziet precies hetzelfde stuk er ineens heel bewust aangelegd uit.
Bovendien kun je zo tussen de bloemen doorlopen zonder het hele gazon kort te hoeven houden. Je kunt dan van dichtbij het kruidenrijk grasland bekijken en allerlei insecten op de bloemen vinden.
Is Maai Mei Niet altijd een goed idee?
De campagne Maai Mei Niet heeft veel mensen laten zien hoeveel bloemen er kunnen verschijnen wanneer je de grasmaaier een tijdje laat staan. Dat is natuurlijk fantastisch.
Toch betekent het niet dat niet maaien altijd automatisch het beste beheer is.
Heb je een zeer voedselrijk gazon waarin grassen sterk domineren? Dan kan maaien en afvoeren juist nodig zijn om de vegetatie op termijn bloemrijker te krijgen.
Kijk daarom naar je doel en uitgangssituatie in plaats van één vaste maaidatum voor iedere tuin te gebruiken.
En zie je dat een bepaald gedeelte vol bloemen staat en druk bezocht wordt door insecten? Dan kun je dat gedeelte natuurlijk nog even laten staan en ergens anders beginnen.
Laat uitgebloeide planten staan
Een bloemrijk gazon is niet alleen waardevol wanneer alles volop in bloei staat.
Uitgebloeide planten produceren zaden waar verschillende vogels van eten. Holle en afgestorven stengels kunnen daarnaast gebruikt worden door insecten om te schuilen of te overwinteren.
Ook hogere vegetatie zelf vormt een belangrijke schuilplaats.
Dit is een mooi voorbeeld van waarom wij niet alles in de tuin in het najaar opruimen. Wat voor ons misschien een hoop afgestorven planten lijkt, kan voor een dier precies de beschutting zijn die het nodig heeft.
Laat daarom gerust delen van de vegetatie gedurende de winter staan. In het voorjaar kun je deze stukken weer gefaseerd beheren.
Veelgemaakte fouten bij een bloemrijk gazon
Een bloemrijk gazon aanleggen is niet ingewikkeld, maar een aantal fouten kan het resultaat behoorlijk tegenwerken.
1. De bodem bemesten
Een dikke laag compost of gazonmest stimuleert vooral sterke grassen. Voor een bloemrijk gazon wil je meestal juist minder voedingsstoffen.
2. Een willekeurig bloemenmengsel gebruiken
Een kleurrijke verpakking zegt weinig over de ecologische waarde. Controleer welke soorten in het mengsel zitten en kies bij voorkeur inheemse soorten die passen bij jouw bodem.
3. Zaad over een dichte grasmat strooien
Veel zaden bereiken de bodem dan nauwelijks en krijgen te weinig licht om zich goed te ontwikkelen. Maak eerst open plekken.
4. Alles tegelijkertijd maaien
Daarmee verdwijnen in één klap bloemen, zaden en beschutting. Gefaseerd maaien is veel vriendelijker voor dieren.
5. Het maaisel laten liggen
Daarmee breng je voedingsstoffen weer terug in de bodem en werk je verschraling tegen.
6. Na één jaar concluderen dat het niet werkt
Een bloemrijk gazon heeft tijd nodig. De vegetatie kan jarenlang blijven veranderen.
Onze ervaring met een bloemrijk gazon
Toen wij in onze natuurtuin startten met het beheer om een kruidenrijk grasland te ontwikkelen, bestond het grasland hoofdzakelijk uit raaigras. We gingen volop aan de slag met maaien en afvoeren, zo’n 2 à 3 keer per jaar. De eerste twee jaar kostte het veel energie, maar zagen we nauwelijks verschil. Vanaf jaar 3 begonnen we echt verschil in het grasland te merken. Het gras was minder vet, en groepsgewijs kwamen er meer kruiden in. Eerst boterbloem, smalle weegbree en paardenbloem. Later ook pinksterbloemen, kamille en zelfs knoopkruid. Ieder daaropvolgend jaar zagen we op nieuwe plekken kruiden verschijnen. Ook ontdekten we ieder jaar meer insecten en zagen we vogels zoals distelvinken, zwarte roodstaarten en torenvalken gebruik maken van het grasland.
Maak je gazon onderdeel van je natuurrijke tuin
Een bloemrijk gazon wordt nog interessanter wanneer het aansluit op andere leefgebieden.
Een gemengde inheemse haag biedt vogels nestgelegenheid, voedsel en beschutting. Inheemse struiken zorgen voor bloemen, bessen en extra structuur. Een natuurlijke vijver trekt weer een heel andere groep dieren aan, zoals libellen, kikkers, padden en salamanders.
Ook rommelhoekjes zijn waardevol. Een stapel takken, wat bladeren onder een haag of afgestorven planten tussen de vegetatie bieden plekken waar dieren kunnen schuilen en overwinteren.
Je hoeft je tuin dus niet volledig te laten verwilderen. Juist een combinatie van verschillende kleine leefgebieden kan ontzettend veel verschil maken.
Veelgestelde vragen
Hoe maak je van een bestaand gazon een bloemrijk gazon?
Begin met minder vaak maaien, stop met bemesten en voer het maaisel na iedere maaibeurt af. Kijk welke kruiden vanzelf verschijnen. Is de grasmat erg dicht? Maak dan plaatselijk open plekken waarin je passende inheemse soorten kunt zaaien of planten.
Moet je een bloemrijk gazon bemesten?
Meestal niet. Op een voedselrijke bodem groeien grassen vaak harder en kunnen ze bloeiende kruiden verdringen. Bij een bloemrijk gazon proberen we de bodem daarom juist vaak langzaam te verschralen door te maaien en het maaisel af te voeren.
Hoe vaak moet je een bloemrijk gazon maaien?
Daar bestaat geen vast aantal maaibeurten voor. Het juiste beheer hangt af van de voedselrijkdom, groeisnelheid en soorten die aanwezig zijn. Een voedselrijk, sterk vergrast gazon moet vaker worden gemaaid dan een voedselarm bloemrijk grasland. Maai waar mogelijk gefaseerd en voer het maaisel af.
Wanneer kun je een bloemrijk gazon het beste zaaien?
Voor veel inheemse mengsels zijn het voorjaar en de nazomer of het najaar geschikte momenten. Sommige inheemse soorten profiteren van een koudeperiode. Controleer daarom altijd het specifieke zaaiadvies van het mengsel dat je gebruikt.
Hoe lang duurt het voordat een gazon bloemrijk wordt?
Dat hangt sterk af van de uitgangssituatie. Bij opnieuw inzaaien kun je in het eerste groeiseizoen al bloemen zien, maar een natuurlijk bloemrijk gazon ontwikkelt zich gedurende meerdere jaren. Vooral op voedselrijke grond kan verschraling behoorlijk wat tijd kosten.
Van strak gazon naar een stukje natuur
Een bloemrijk gazon hoeft niet perfect te zijn. Sterker nog: juist wanneer je niet probeert ieder stukje volledig onder controle te houden, ontstaat ruimte voor verrassingen.
Misschien verschijnt er ineens een plant die je nooit hebt ingezaaid. Misschien zie je steeds meer hommels tussen de klaver of landt er een vlinder op het knoopkruid. En ondertussen hoef je ook nog eens een stuk minder vaak achter de grasmaaier aan.
Begin daarom gerust klein. Laat een gedeelte van je gazon langer groeien, stop daar met bemesten, voer het maaisel af en kijk wat er gebeurt. Vanuit dat eerste stukje kun je het bloemrijke gedeelte ieder jaar verder uitbreiden.
Zo verandert een stukje gras stap voor stap in een leefgebied vol bloemen, insecten en andere dieren — en wordt je tuin ieder jaar een beetje natuurlijker.
Wil je meer tips over inheemse planten, een klimaatbestendige tuin of andere tuintips? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief. Zo blijf je op de hoogte van nieuwe blogs, praktische tuintips en winacties!
Niets meer missen? Volg ons op onze socials!
