De torenvalk is een van de meest herkenbare roofvogels van Nederland. Met zijn biddende vlucht boven weilanden en langs wegen is hij voor veel mensen een geliefde verschijning. Door veranderingen in het landschap en het verdwijnen van geschikte broedplekken, kan een nestkast voor de torenvalk een belangrij verschil maken.
In deze blog vind je de complete bouwtekening voor een nestkast voor torenvalk, inclusief de juiste afmetingen, materiaalkeuze en tips voor ophangen. Zo vergroot je de kans dat een torenvalkpaar jouw nestkast daadwerkelijk gaat gebruiken. Of je nu een grote tuin hebt, op het platteland woont of een ander perceel beschikbaar hebt: met de juiste nestkast help je deze prachtige vogel op een eenvoudige en efficiënte manier.
Inhoudsopgave
- Torenvalk (Falco tinnunculus)
- Waarom een nestkast voor de torenvalk?
- Bouwtekening nestkast torenvalk
- Afmetingen nestkast torenvalk
- Welk hout gebruik je?
- Nestkastcamera
- Nestkast torenvalk ophangen (hoogte, richting, plek)
- Onderhoud en controle van de nestkast
- Veelgestelde vragen over nestkasten voor torenvalken
- Tot slot
Torenvalk (Falco tinnunculus)
De torenvalk was lange tijd de meest voorkomende roofvogel in ons land, maar moet deze titel tegenwoordig laten aan de buizerd. Gelukkig is de soort op veel plekken in ons land wel nog aanwezig, maar cijfers van SOVON laten zien dat er een significante afname zichtbaar is vanaf 1990.
Kenmerken torenvalk
Het is een van de kleinere roofvogels van ons land, met een lichaamslengte van 30 tot 38 centimeter en een spanwijdte van 65 tot 80 centimeter. Het gewicht van volwassen dieren zit tussen de 200 gram (mannetjes) en 230 gram (vrouwtjes). Torenvalken zijn goed te herkennen aan de roodbruine rug die zowel mannetjes als vrouwtjes hebben en de lange staart. Het mannetje heeft een grijze kop en grijze staart. Vrouwtjes hebben een volledig roodbruine bovenkant en een sterk gebandeerde staart.
Een van de opvallendste kenmerken van de torenvalk is het bidden, dat je ze vaak ziet doen langs de weg of boven een weiland of akker. Ze blijven dan stil op een plek in de lucht hangen en bewegen snel met de vleugels op en neer om te blijven hangen. Dit doen ze totdat ze de prooi (vaak een veldmuis) goed in beeld hebben, waarna ze zich neer storten op hun prooi.
Over het algemeen zijn torenvalken niet zo’n luidruchtige vogels, maar tijdens de balts/broedperiode en in de buurt is het kenmerkende geluid vaak te horen. In onderstaand geluidsfragment is de roep van de torenvalk te horen.
Habitat en voedsel
Torenvalken leven in open en halfopen gebieden. Dit kan gaan om natuurgebieden of agrarisch gebied, of een afwisseling hiervan. Het belangrijkste is dat er voldoende woelmuizen in het gebied aanwezig zijn en ze mogelijkheden hebben om te broeden (in een solitaire boom of in een nestkast).
Het overgrote deel van het menu van torenvalken bestaat uit woelmuizen, zoals veldmuizen, rosse woelmuizen en Noordse woelmuizen. In slechte muizenjaren vangen ze soms ook andere prooien zoals grote insecten (kevers, e.d.) en zangvogels. Torenvalken vangen hun prooien altijd op de grond en niet in vlucht zoals hun boomvalken dat bijvoorbeeld wel doen.
Broedgedrag
Torenvalken staan er niet om bekend zelf nesten te maken. Ze gebruiken oude kraaiennesten, broeden in nissen in gebouwen of maken gebruik van nestkasten. In het buitenland worden ook broedende torenvalken waargenomen op richels van rotsen.
Na één jaar zijn torenvalken al geslachtsrijp. Ze hebben vrijwel altijd één legsel per jaar, meestal in april of juni. Het legsel bestaat uit 4 tot 6 crèmekleurige eieren met rode spikkels. Na een maand broeden komen de eieren uit. De jongen torenvalkjes vliegen na ongeveer een maand uit en blijven dan nog een hele tijd in de buurt van de ouders.
Waarom een nestkast voor de torenvalk?
Er zijn een aantal redenen te bedenken waarom je een nestkast voor een torenvalk zou maken en ophangen. Allereerst is er de afname van natuurlijke broedplekken. Torenvalken maken gebruik van oude nesten van kraaiachtigen zoals de ekster. Deze soort neemt sinds 1990 ook significant af, waardoor er minder nesten worden gemaakt en dus ook minder nesten beschikbaar zijn voor torenvalken. Daarnaast worden oude gebouwen zoals kerken en dergelijke beter onderhouden, waardoor er minder kieren en nissen zijn om in te broeden.
Naast minder nestgelegenheid, kan de torenvalk in veel plekken in ons land ook steeds minder goed aan voedsel komen. Door intensief landgebruik zijn er steeds minder woelmuizen te vinden, waardoor het voor torenvalken lastiger is om jongen groot te krijgen. Vind de torenvalk dus een geschikte plek om te broeden, dan is het nog maar de vraag of ze voldoende voedsel kunnen vinden om de jongen groot te krijgen.
Het ophangen van nestkasten zorgt er in ieder geval voor dat ze weer geschikte broedplekken vinden. Daarbij is het wel belangrijk om te kijken naar de omgeving: is dit een geschikt leefgebied voor de torenvalk en kunnen ze er genoeg voedsel vinden? Als dit het geval is, dan help je de torenvalk enorm met het ophangen van een nestkast!
Bouwtekening nestkast torenvalk
Daarom bieden we gratis een bouwtekening aan voor het maken van een nestkast voor de torenvalk. Op deze bouwtekening vind je alles wat je nodig hebt: de afmetingen van de kast, het materiaal dat je het beste kunt gebruiken en een handig zaagschema!
Deze bouwtekening is ideaal voor als je handig bent en zelf graag aan de slag gaat. Heb je zelf geen goede zaag om het hout in de juiste afmetingen te zagen? Neem de tekening dan mee naar de bouwmarkt, vaak kunnen ze hier de planken al op maat zagen. Zo hoef je de kast thuis alleen nog maar in elkaar te zetten!
Afmetingen nestkast torenvalk
Met deze bouwtekening maak je een nestkast voor een torenvalk met de buitenmaten: 500x350x365mm (LxBxH). Dit is de perfecte afmeting voor torenvalken om een legsel in te doen. De binnenmaten zijn 470x320x335mm (LxBxH). Deze maten zijn perfect voor een torenvalkpaartje met jongen: ze hebben zo voldoende ruimte, ook als de jongen wat groter worden. Maak je de kast kleiner, dan bestaat de kans dat er te weinig bodemruimte is als de jongen groter zijn (net voor het uitvliegen). Dit zou bij de jongen dieren tot overbodige stress kunnen leiden en in extreme gevallen zelfs tot sterfte.
De afmetingen zorgen ervoor dat de torenvalken de kast als veilig en comfortabel ervaren. Het zorgt daarnaast voor een geschikt microklimaat. Maak je de kast kleiner dan bestaat de kans dat het er te warm in wordt of dat het juist te veel tocht. Al met al zorgt de juiste afmeting van de nestkast ervoor dat het broedsucces van torenvalken hoger zal zijn en voorkomt het dat er onnodig jonge dieren uitvallen.
Het valt op dat de torenvalkkast een halfopen voorkant heeft, in plaats van een invliegopening zoals je vaak bij andere kasten ziet. Wat is hier de reden van? Torenvalken broeden van nature in open nissen en scheuren en openingen in oud gebouwen. Een halfopen nestkast bootst de natuurlijke situatie het meeste na. Vanuit een halfopen nestkast hebben torenvalken daarnaast goed zicht op de omgeving. Hierdoor kunnen ze eventuele gevaren goed overzien. Ook maakt de halfopen nestkast het voor de (relatief) grote vogels makkelijker om erin te vliegen. Tot slot zorgt het ervoor dat de kast minder snel wordt ingenomen door holenbroeders zoals kauwen.
Welk hout gebruik je?
Niet alle soorten hout zijn geschikt om een nestkast van te maken. Denk erom dat de nestkast dag in, dag uit buiten hangt. Het hout moet hier dus tegen bestand zijn. Daarnaast moet de kast stevig zijn en tegen een stootje kunnen, het hout moet dus voldoende dik zijn.
Gebruik dus een onbehandelde houtsoort die geschikt is om buiten te gebruiken. Voorbeelden zijn: lariks, douglas, eiken, beuken of watervast multiplex. Als minimale dikte raden we aan om minimaal 15 millimeter dik hout te gebruiken. Geïmpregneerd hout is ongeschikt, omdat het chemische stoffen kan bevatten die schadelijk zijn voor vogels, zeker in een afgesloten ruimte.
Kies bij voorkeur voor FSC-gecertificeerd hout. Zo weet je zeker dat het hout afkomstig is uit duurzaam beheerde bossen en draag je bij aan het behoud van natuur en biodiversiteit.
Om het dak extra te beschermen tegen regen kun je het afwerken met dakleer. Hoewel dakleer zwart is en warmte kan opnemen, levert dit bij correct gebruik geen problemen op. Zorg voor voldoende houtdikte, een klein dakoverstek en hang de nestkast niet pal op het zuiden. Zo blijft het microklimaat in de kast geschikt voor eieren en jongen. Werk de zijkanten niet af met dakleer, omdat het dan al gauw te warm wordt in de kast.
Gebruik tot slot RVS schroeven. Deze zijn geschikt voor buiten en roesten niet, wat zorgt voor een langere levensduur van je nestkast! Als bedding in de nestkast kun je houtsnippers of houtkrullen (vaak gratis verkrijgbaar bij een houtzagerij) gebruiken.
Een kant-en-klare nestkast
Heb je geen zin om zelf te klussen, maar wil je wel graag een nestkast voor de torenvalk ophangen? Bestel dan een kant-en-klare nestkast. Via deze link (Vivara) is een nestkast voor torenvalken te bestellen. Deze is gemaakt van FSC-hout en is goedgekeurd door de Vogelbescherming. Met je aankoop draag je ook nog eens bij aan verschillende groene projecten verspreid door heel Europa!
Nestkastcamera
Wil je van dichtbij meemaken hoe en wanneer de nestkast gebruikt wordt? Dan kun je een camera in de nestkast plaatsen om alles live te volgen. Wij gebruiken de camera’s van Green Backyard. Deze geeft je eenvoudig via een app live toegang tot de camera. Daarnaast ontvang je een melding wanneer er beweging is in de nestkast en kun je video’s downloaden en opslaan. Ze hebben verschillende types camera’s, wij gebruiken de Longe Range Camera, deze heeft een bereik tot 180 meter! Op onderstaande video zie je hoe een mannetje torenvalk (herkenbaar aan de grijze kop) de nestkast toont aan vrouwtje torenvalk (gefilmd met de Longe Range Camera).
Nestkast torenvalk ophangen (hoogte, richting, plek)
Het correct ophangen van een nestkast is minstens zo belangrijk als het bouwen ervan. Zelfs een perfect gemaakte nestkast wordt niet gebruikt als de locatie of plaatsing niet geschikt is voor de torenvalk.
Hoogte
Hang de nestkast bij voorkeur op een hoogte van minimaal 4 meter. Op deze hoogte voelt de torenvalk zich veilig en heeft hij voldoende overzicht over zijn jachtgebied.
Richting
Richt de open voorkant van de nestkast niet pal op het zuiden of westen. Zo voorkom je dat de kast te warm wordt door directe zoninstraling of dat regen en wind vrij naar binnen slaan. Een richting tussen noordoost en zuidoost is meestal het meest geschikt.
Vrije aanvliegroute
Zorg voor een vrije aanvliegroute naar de nestkast. Torenvalken vliegen met snelheid de kast in en uit en hebben ruimte nodig om veilig te landen. Vermijd daarom takken, muren of andere obstakels direct voor de opening.
Geschikte plekken
Torenvalken broeden graag op rustige plekken met uitzicht over open terrein. Geschikte locaties zijn onder andere: schuren en loodsen, hogen bomen in een open landschap of een paal in een open gebied met weilanden.
Wat kun je beter niet doen?
- Hang de nestkast niet te laag
- Plaats de kast niet midden in drukke tuinen of dicht bij menselijke activiteit
- Vermijd locaties zonder vrij uitzicht
- Hang de nestkast niet boven water
- Controleer of de kast stevig en stabiel hangt, zodat hij niet kan schommelen
Wanneer de nestkast op de juiste plek hangt, is de kans groot dat een torenvalkpaar de kast binnen één of enkele seizoenen in gebruik neemt. Hang de nestkast bij voorkeur in het najaar of de winter op, zodat torenvalken de kast rustig kunnen verkennen vóór het broedseizoen.
Onderhoud en controle van de nestkast
Een nestkast voor de torenvalk vraagt weinig onderhoud, maar het is verstandig om de kast één keer per jaar te controleren. Doe dit bij voorkeur in het najaar, wanneer het broedseizoen voorbij is.
Controleer of de nestkast nog stevig hangt, of het hout en dak in goede staat zijn en of er geen scherpe randen of losse schroeven aanwezig zijn. Eventuele prooiresten of overtollig materiaal kun je voorzichtig verwijderen, maar de kast hoeft niet volledig schoon te zijn. Torenvalken maken zelf geen nest.
Open of controleer de nestkast nooit tijdens het broedseizoen. Verstoring kan ertoe leiden dat de oudervogels het nest verlaten. Observeer daarom altijd op afstand.
Veelgestelde vragen over nestkasten voor torenvalken
Wanneer hang je een nestkast voor de torenvalk op?
Een nestkast kan het hele jaar door worden opgehangen, maar de beste periode is het najaar of de winter. Torenvalken kunnen de kast dan rustig verkennen vóór het broedseizoen dat in het voorjaar begint.
Hoe snel wordt een nestkast voor de torenvalk gebruikt?
Dat verschilt per locatie. Soms wordt een nestkast al in het eerste broedseizoen in gebruik genomen, maar het kan ook één of meerdere jaren duren. Een rustige plek met vrij uitzicht vergroot de kans aanzienlijk.
Kan een nestkast voor de torenvalk in een woonwijk hangen?
Dat kan, mits er voldoende open terrein in de omgeving is, zoals weilanden, akkers of ruigte. Torenvalken jagen vooral boven open landschap en vermijden drukke, bebouwde gebieden.
Mag ik in de nestkast kijken?
Kijk nooit in de nestkast tijdens het broedseizoen. Verstoring kan ertoe leiden dat de oudervogels het nest verlaten. Controleer de kast alleen buiten het broedseizoen en observeer torenvalken bij voorkeur op afstand. Wil je toch zien wat er in de nestkast gebeurt tijdens het broedseizoen? Plaats dan een nestkastcamera in de kast!
Wat als andere vogels de nestkast gebruiken?
Het komt voor dat bijvoorbeeld kauwen of duiven een kast gebruiken. Buiten het broedseizoen kun je beoordelen of de kast geschikt blijft voor torenvalken en eventueel maatregelen nemen.
Tot slot
Heb je zelf een nestkast gemaakt en hebben de torenvalken deze inmiddels ontdekt? Laat het ons weten door een comment achter te laten, of laat het ons weten via Instagram (@denatuurvanhier). We zijn erg benieuwd!
Wil je meer weten over vogels, zoogdieren, reptielen, amfibieën en vlinders in Nederland? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief. Zo blijf je op de hoogte van nieuwe blogs, praktische natuurtuin tips en winacties!
Niets meer missen? Volg ons op onze socials!
